Wat is dat nou, een processor?

Een processor, of Central Processing Unit, kan je zien als de “denkende mind” van jouw computer. DIt circuit verwerkt grotendeels het logistieke rekenwerk dat achter vrijwel elk computerprogramma zit. Je processor doet dit door alle taken op te delen en op volgorde te verwerken. Daarnaast vertelt het ieder component wat het moet doen en verwerkt het al jouw invoeren.

Je CPU bestaat uit “cores”. Dit zijn kleinere chipjes die elk een reeks taken uitvoeren. Maar je hoort vaak ook de term “thread” langskomen. Dit zit zo: om beter te kunnen multitasken zijn cores zo ontworpen dat ze taken opdelen in twee virtuele threads die tegelijkertijd verwerkt kunnen worden. Dit proces heet multithreading.

Hieruit volgt dat hoe meer cores jouw processor heeft, hoe meer taken het tegelijk kan uitvoeren in programma's die hier gebruik van maken, of hoe sneller het een taak uitvoert die verspreid kan worden over alle cores (ook wel bekend als simultanious multi-threading of hyperthreading).

Verschillende cores van AMD en Intel CPU’s

De enige twee relevante merken voor desktop CPU’s zijn AMD en Intel. Beide fabrikanten verschillen in hun aanpak van de architectuur binnen een processor. AMD maakt gebruik van meerdere grofweg dezelfde cores, terwijl moderne Intel CPU’s uit prestatie-cores (P-cores) en efficiënte cores (E-cores) bestaan. De krachtige P-cores verwerken de zware taken en de duurzame E-cores verwerken de simpelere taken. Zo wordt de lading zo efficiënt mogelijk verdeeld. Bij multi-threaded processen ondersteunen de E-cores de P-cores. Dit betekent dat als je twee processoren vergelijkt, je niet alleen naar het aantal cores kan kijken om te weten welke beter presteert.

Hoe werkt een processor?

Als we verder inzoomen bestaat een CPU core uit miljarden transistors, niks anders dan elektrische schakelaars die de stroom van elektriciteit regelen. Door deze schakelaars aan en uit te zetten voert jouw processor een rekensom uit. De CPU krijgt een instructie, bepaalt het antwoord en voert zo de taak uit. Dit proces wordt een cyclus genoemd.

Hoe de wiskunde werkt is een stapje te ver voor deze blog, maar zeker de moeite waard om over in te lezen.

De termen kloksnelheid, klokfrequentie en frequentiesnelheid worden door elkaar gebruikt, maar komen op hetzelfde neer: ze verwijzen naar het aantal cycli per seconde die jouw processor verwerkt, uitgedrukt in Hertz (Hz).  Een CPU met een frequentiesnelheid van 100Hz voert 100 keer per seconde een cyclus uit. Moderne processoren hebben een kloksnelheid van rond de 4,5 GHz, ofwel 4,5 miljard cycli per seconde.

Waar moet je naar kijken als je een processor koopt?

Allereerst moet je bepalen wat je met de computer wil gaan doen. Sommige toepassingen hebben veel baat bij meer cores, omdat ze de werkdruk kunnen verspreiden. Andere programma’s (veel games!)  gebruiken maar één core, en hebben dus weinig profijt aan meer cores. Je moet dus een balans vinden tussen het aantal cores en de prestatie per core van een CPU. 

Let op! Intel en AMD hebben verschillende moederborden nodig.

Daarnaast is het belangrijk om te kijken naar de CPU-cache grootte en efficiëntie. Vooral voor gaming is dit van belang. Je CPU moet elk cyclus informatie ophalen uit het geheugen. Omdat het ophalen van informatie tijd kost, hebben CPU’s een klein, supersnel blokje geheugen: de CPU-cache. Hierin wordt informatie bewaard waar je processor herhaaldelijk naar vraagt. Zo zit jouw CPU niet te wachten voordat het een taak uit kan voeren. Dit geeft veel winst tijdens het gamen.

Alle CPU-klassen uitgelegd

AMD en Intel hebben processoren voor grofweg dezelfde doeleinden en prijs. De twee processorfabrikanten hebben allebei budget en “standaard” merken. De budget processoren behoren tot de Intel Processor, Intel Pentium, Intel Celeron en AMD Athlon merken, en de standaard processoren vallen onder Intel Core Ultra, Intel Core en AMD Ryzen. Intel en AMD hebben ook processoren die gebouwd zijn voor servers, met tot wel 192 cores. Dit zijn de Intel XEON en AMD EPYC processoren.  

Voorheen heetten alle Intel Core Ultra CPU’s Intel Core, maar Intel vond het tijd voor verandering.

De budget CPU’s

De Intel Processor, Intel Pentium, Intel Celeron en AMD Athlon CPU’s hebben genoeg kracht om te surfen op het web, e-mails te lezen en foto’s te bekijken, maar meer niet.

De budget CPU’s die het waard zijn

Als je een stapje hoger gaat kom je uit op de Intel Core i3 CPU’s. Tot 2024 bestonden ook de Ryzen 3 processoren, maar die worden niet meer gefabriceerd.

Core i3 CPU’s zijn goed genoeg voor licht werk en kunnen al een beetje gamen. Maar verwacht er niet te veel van: het blijven entry level chips.

De mid-rangers

Het volgende segment bevat de AMD Ryzen 5 en Intel Core Ultra 5 CPU’s. Met hooguit 27 en 32 MB cache voor Intel en AMD respectievelijk, laten deze CPU’s je al multitasken, in QHD gamen en foto’s- bewerken, maar zullen voor zware CPU afhankelijke games, QHD-video bewerking (of voor minecraft) veel te wensen overlaten.

De performance CPU’s

Nu komen we ergens. De AMD Ryzen 7 en Intel Core Ultra 7 CPU’s zijn geschikt voor zware gaming en multitasking. Voor de meeste mensen bieden ze voldoende kracht om alles te doen wat je zou willen. AAA-games, 4k-video editing en 3D rendering zijn appeltje eitje voor deze CPU’s. Aan de Ryzen kant bieden X3D modellen 96MB aan CPU-cache, waardoor ze extra goed presteren op gaming. Intel blijft op dat gebied flink achter met maar maximaal 36MB binnen de Core Ultra 7 familie. Desalniettemin hebben ze beiden hun sterke punten; Intel in productiviteit/werk taken en AMD op gebied van gaming. 

Het uiterste

De AMD Ryzen 9 en Intel Core Ultra 9 CPU’s zijn op dit moment het beste wat je kan krijgen voor jouw desktop. Ze bieden nóg meer kracht en CPU-cache voor degene die dat nodig hebben. Wat snel ging op een CPU van het vorig segment, wordt nu bijna direct verwerkt. Tijdens het gamen zal je het verschil voornamelijk merken als je raytracing gebruikt en doordat het spel minder hapert, maar je framerate zal niet perse hoger zijn. Veruit de meeste spellen zijn namelijk afhankelijk van jouw GPU. Deze CPU’s zijn voor mensen die geen compromissen willen sluiten en alles willen halen uit hun hardware, maar zijn voor enkele toepassingen daadwerkelijk nodig.  

Heb je echt een betere CPU nodig?

Jouw CPU heeft logischerwijs veel impact CPU-intensieve taken. Denk hierbij aan video editing/rendering, 3D-modelleringssoftware en code compileren. Deze taken hebben veel complexe berekeningen of meerdere elementen die tegelijkertijd verwerkt moeten worden. Gamen zit er niet per se tussen.

De meeste spellen zijn afhankelijk van jouw GPU. Moderne CPU’s kunnen al vanaf het derde segment (dus de AMD Ryzen 5 en Intel Core Ultra 5) ver uit de meeste nieuwe games aan. Bij het gamen wordt het zware werk gedaan door de GPU. Je CPU regelt vooral dingen op de achtergrond zoals de AI van NPC’s en de de simulaties van objecten, terwijl je GPU alles op jouw scherm rendert, alle rays tracet en post-processing uitvoert.  Er zijn natuurlijk uitzonderingen: RTS’en, simulators, fabrieksspellen en stadsbouwspellen moeten veel complexe simulaties tegelijk uitvoeren, en zijn dus gebonden aan jouw CPU.

Ons advies: koop een CPU die past bij jouw gebruik. Klinkt logisch, maar “duurder = beter = beterer” klinkt op papier ook niet zo gek. Gelukkig weet je nu waarom dat niet voor iedereen geldt.

Nogsteeds vragen? Stuur ons een mail ([email protected])! Daar zullen wij je verder helpen.